કસુંબા છઠ

કસુંબા છઠ અષાઢ સુદ છઠ્ઠના દિવસે આવે છે, ને પરંપરા કહે છે કે શ્રી ગિરિધરજીએ સૌપ્રથમ આ ઉત્સવ શ્રી ઠાકોરજી માટે ઊજવ્યો હતો — એ હિસાબે, ચોમાસું બેસતાં પુષ્ટિમાર્ગ વર્ષનો સૌથી પહેલો ઊજવાતો ઉત્સવ. "કસુંબા" શબ્દ ઘેરા કેસરી-લાલ રંગનો નિર્દેશ કરે છે, જે આ દિવસ સાથે જોડાયેલો છે — નવા આવેલા ચોમાસાનાં વાદળોના રંગનો, ને પહેલા વરસાદ પછી ફૂટતી ધરતીની તાજી લીલોતરીનો પડઘો.

ચોમાસાની બરાબર શરૂઆતમાં આવતો આ દિવસ વ્રજના ચોમાસાના ભાવ તરફના પલટાની નિશાની છે — એ જ ઋતુ જે ટૂંક સમયમાં હિંડોળા અને શ્રાવણભરની લાંબી ઝૂલણ ઉજવણીઓ લાવે છે.

વરસાદને આવકારવા બનેલો ઉત્સવ સ્વાભાવિક રીતે વ્રજનો ભાવ ધરાવે છે: ચોમાસું જ વ્રજને લીલુંછમ બનાવે છે, કૃષ્ણે સાચવેલી ગાયોને પોષે છે, ને શ્રી વલ્લભાચાર્યજીએ જેની સ્તુતિ કરી એ યમુનાને ભરે છે. કસુંબા છઠના દિવસે પહેરાતો કે સેવામાં ધરાતો કસુંબા રંગ એ શ્રીનાથજીના પરિવેશને એ ક્ષણે ધરતી પોતે જે કરી રહી છે એની સાથે મેળવવાની એક નાની, ઉત્સવભરી રીત છે.

વૈષ્ણવ માટે આ દિવસ શ્રાવણની ભરપૂર ઉજવણીઓ (નાગ પંચમી, ઠાકુરાણી તીજ, રક્ષાબંધન, પવિત્રા બારસ) શરૂ થાય એ પહેલાંનો હળવો, પ્રારંભિક સૂર છે — ઋતુનું ખરું કામ શરૂ થાય એ પહેલાં પડેલો પહેલો રંગ.