લાભ પાંચમ

લાભ પાંચમ કારતક સુદ પાંચમના દિવસે આવે છે, દિવાળીના પાંચ દિવસ પછી, ને વાઘ બારસે ખોલેલા તહેવારના ઝૂમખાને બંધ કરે છે. "લાભ" એટલે નફો કે પ્રાપ્તિ, ને પરંપરાગત રીતે ગુજરાતભરના વેપારી સમાજ માટે આ નવા વર્ષે ચોપડા અને દુકાનો ફરી ખોલવાનો દિવસ છે — દિવાળીની ચોપડા પૂજને હિસાબ બંધ કરીને લક્ષ્મીની પૂજા થયા પછી, ને બે દિવસ પહેલાં અન્નકૂટે નવું વર્ષ શરૂ થયા પછી.

આજુબાજુના દિવસો કરતાં આ શાંત દિવસ છે, પણ અર્થપૂર્ણ: નવા વર્ષનો પહેલો કામકાજી દિવસ, જે એ સમૃદ્ધ રહે એવી પ્રાર્થના સાથે શરૂ થાય છે.

પુષ્ટિમાર્ગી ઘર લાભ પાંચમને સેવાથી અલગ નથી ગણતું: વર્ષના પહેલા ચોપડા કે દુકાનનાં કમાડ શ્રીનાથજીનું નામ અને આશીર્વાદ પહેલાં માગીને ખોલવાં — એ જ પુષ્ટિમાર્ગનો સાદો પાઠ છે કે જીવનનો દરેક ભાગ, કામ અને વેપાર સહિત, ભક્તિથી અલગ રાખવાને બદલે પ્રભુને ધરવામાં આવે છે. વાઘ બારસથી લાભ પાંચમ સુધીના પાંચ દિવસ સફાઈથી શરૂ થઈને, જૂનું દૂર કરીને, દિવાળીના પ્રકાશ અને અન્નકૂટની સમૃદ્ધિ સુધી પહોંચે છે, ને છેવટે સાદું રોજિંદું જીવન શાંતિથી ફરી શરૂ થાય છે — નવા વર્ષનો આશીર્વાદ હવે એક સામાન્ય કામકાજી દિવસમાં સમાઈ ગયો.

એ, મોટી રાત્રિઓ કરતાં પણ વધુ, ઉત્સવના ભાવની ખરી કસોટી છે: તહેવારના દીવા ઓલવાયા પછી અને દુકાન ફરી સાદી રીતે ખૂલી ગયા પછી પણ એ ભાવ ટકે છે કે નહીં.