અક્ષય તૃતીયા

વૈશાખ સુદ ત્રીજ એટલે અક્ષય તૃતીયા — આપણી અખાત્રીજ. 'અક્ષય' એટલે જે કદી ખૂટે નહિ: આ દિવસે કરેલાં જપ, દાન, સેવા અને પુણ્ય અવિનાશી ગણાય છે, તેથી આ તિથિ વણજોયું મુહૂર્ત મનાય છે — શુભ આરંભ માટે કોઈ ચોઘડિયું જોવું ન પડે. પરંપરા કહે છે કે આ દિવસે ત્રેતાયુગનો પ્રારંભ થયો હતો, અને ભગવાન પરશુરામજીની જયંતી પણ આ જ દિવસ છે. વ્રજમાં તો વર્ષમાં ફક્ત આ એક જ દિવસે શ્રી બાંકે બિહારીજીનાં ચરણનાં દર્શન થાય છે.

પુષ્ટિમાર્ગની હવેલીઓમાં આ દિવસ એટલે ચંદનયાત્રા — ઉષ્ણકાળની સેવાનો પૂર્ણ પ્રારંભ. ચંદન ઘસીને કેસર, બરાસ અને ગુલાબજળ સાથે પ્રભુના શ્રીઅંગે અંગીકાર કરાવાય; ભારે વસ્ત્રોની જગ્યાએ શ્વેત, ગુલાબી અને ચંપાઈ રંગનાં હળવાં ગ્રીષ્મ વસ્ત્રો આવે; ખસની ટટ્ટી, ફુવારા અને શીતળ સામગ્રી સેવામાં પધારે. ડોળોત્સવ પછી ધીમે ધીમે બદલાતો સેવાક્રમ આજે પૂરેપૂરો ગ્રીષ્મનો બની જાય છે.

પુષ્ટિમાર્ગની આખી સેવા એક જ વિચાર પર ચાલે છે — પ્રભુનું સુખ. વૈશાખનો તડકો વ્રજ પર તપે ત્યારે વૈષ્ણવના હૈયે એક જ વાત હોય: મારા બાળસ્વરૂપ શ્રીજીબાવાને ગરમી ન લાગે. એટલે શ્રીઅંગે ચંદન, ઝરોખે ખસ, અંગ પર ઝીણી મલમલ અને થાળમાં શીતળ સામગ્રી. અખાત્રીજ એ દિવસ છે જ્યારે આ કોમળ કાળજી આખી સેવાને પોતાની કરી લે છે — અને એ જ એનો સૌથી ઊંડો બોધ: પ્રેમને ઋતુની ખબર પંચાંગ પહેલાં પડી જાય છે.

તિથિનું વચન આ ભાવને ઓર ઘૂંટે છે: આજે પ્રભુને જે ધરાય તે અક્ષય બની જાય. એક ક્ષણનું સ્મરણ, નાનું દાન, પ્રેમથી ગવાયેલું એક કીર્તન — કંઈ જ એળે જતું નથી, કારણ કે તે એવા હાથમાં મુકાયું છે જ્યાં આપણું કશું નાશ પામતું નથી. ઘણા વૈષ્ણવો આ દિવસે નવી સેવા, મનોરથ કે શુભ કાર્યનો આરંભ કરે છે — શ્રદ્ધા સાથે કે પ્રભુના નામે શરૂ થયેલું કરમાતું નથી. અખાત્રીજની પ્રાર્થના ટૂંકી ને છતાં વિશાળ છે: શ્રીનાથજીમાં મારી નિષ્ઠા અક્ષય રહે — જીવનની દરેક ઋતુમાં.