ધનતેરસ

આસો વદ તેરસ એટલે ધનતેરસ — દિવાળીના પર્વમંડળનો પહેલો દીવો. કથા એવી છે કે સમુદ્રમંથનમાંથી ભગવાન ધન્વંતરિ અમૃતકળશ લઈને આ દિવસે પ્રગટ થયા, માટે આ દિવસ આરોગ્યરૂપી પહેલા ધનનો અને આયુર્વેદનો જન્મદિવસ ગણાય છે. સાથે આ ધનનો પણ દિવસ: ઘર સાફસૂફ થાય, દીવા પ્રગટે, લક્ષ્મીજીનું સ્વાગત થાય, અને શુકનરૂપે સોનું-ચાંદી કે નવું વાસણ ઘરમાં લવાય. સાંજે ઘણા ઘરોમાં યમદીવો પણ મુકાય છે — પરિવારથી અકાળ મૃત્યુ દૂર રહે એવી પ્રાર્થના સાથે.

પુષ્ટિમાર્ગની હવેલીઓમાં આ દિવસ લક્ષ્મીજીના ભાવથી સેવાય છે અને દૃષ્ટિ ઠાકોરજીના ખજાના તરફ વળે છે: પ્રભુનાં સોનાનાં રમકડાં, ડબ્બીઓ અને પાત્રો દર્શનમાં શોભે છે, અને રસોડે-ભંડારે ધમાલ મચે છે — કેમ કે દિવાળી, અન્નકૂટ અને નૂતન વર્ષ હવે ઉંબરે આવીને ઊભાં છે. એટલે ધનતેરસ એ કેવળ ખરીદીનો નહિ, ઝગમગાટ પહેલાંની તૈયારીનો દિવસ છે — ઘરની પણ, અને હૈયાની પણ.

ધનતેરસ ઝગમગાટની વચ્ચે એક ધીમો પ્રશ્ન પૂછે છે: ધન એટલે શું? જગત માટે તોળાય-ગણાય એ સોનું; વૈષ્ણવ માટે તો ઠાકોરજી પોતે જ સાચું ધન. પુષ્ટિમાર્ગમાં લક્ષ્મીજીની પાછળ દોડવાનું નથી — એમનું સન્માન એ ભાવે છે કે જ્યાં પ્રભુની સેવા થાય ત્યાં એ સામેથી બિરાજે. એટલે લક્ષ્મીજીને આવકારવાનો સૌથી સાચો રસ્તો છે પ્રભુની સેવા હેતભરી અને અખંડ રાખવી. આજે લીધેલું સોનું ત્યારે સાર્થક થાય જ્યારે એ પ્રભુનું ઘરેણું બને, ભોગનું પાત્ર બને, સ્વરૂપ સમક્ષનો દીવો બને.

ધન્વંતરિના અમૃતનો ભાવ પણ સેવાનો જ છે: આરોગ્ય એટલા માટે કે મંગળા દર્શને ઊઠી શકાય, સેવામાં ઊભા રહી શકાય, કીર્તન ગાઈ શકાય. માટે વૈષ્ણવ ધનતેરસે તિજોરીનો નહિ, હૈયાનો હિસાબ કરે: મારી પાસે જે છે એમાંથી કેટલું પ્રભુને ધર્યું? ઘર નવી વસ્તુઓ અને દીવડાઓથી ભરાય — તો જીવ પણ નવો થાય, ઠાકોરજીની સેવાના થાળની જેમ ઊજળો — દિવાળીની મહારાત્રિઓ આવે તે પહેલાં.