દોલોત્સવ (ધુળેટી)

હોળી પ્રદીપનની બીજી સવારે — ફાગણ વદ એકમે — આવે છે ધુળેટી, રંગનો દિવસ; અને પુષ્ટિમાર્ગમાં એ છે દોલોત્સવ — વર્ષના સૌથી મોટા ઉત્સવોમાંનો એક. 'દોલ' એટલે હિંડોળો: તાજાં પાન, વેલ અને ફૂલથી ગૂંથેલો મોટો હિંડોળો, જેમાં શ્રીઠાકોરજી બિરાજે છે. ભાવ છે વ્રજના પૂરબહાર આનંદનો — વસંતની પહેલી બહાર વચ્ચે પ્રભુ ઝૂલે છે, અને ગોપીજન રંગ-ગુલાલની વર્ષા કરે છે.

આ દિવસ વસંત પંચમીથી શરૂ થયેલી આખી કમાનની પરાકાષ્ઠા છે — લગભગ ચાળીસ દિવસના સતત ઘૂંટાતા ખેલની. હવેલીમાં આજે રંગ જ રંગ: દિવસનાં દર્શન રંગે તરબોળ, હવામાં ગુલાલ-અબીલ, હોરી-ધમારનાં કીર્તનની રમઝટ, અને પ્રભુના ખેલનો પ્રસાદીરૂપ રંગ સંગતને પણ સ્પર્શે. બહાર એ જ આનંદ શેરીઓ અને આંગણાંમાં રેલાય છે — પરિવારો ધુળેટી ખેલે છે. એક જ ઉત્સવ — હવેલીની ભીતર અને બહાર — અને આખું જગત ઘડીભર વ્રજના રંગનું.

દોલોત્સવ આખી ઋતુનો અર્થ એક દિવસમાં સમાવી લે છે. રંગ એ વ્રજનું મહાન સમાનતાનું સાધન છે: ગુલાલ ઊડ્યા પછી નાના-મોટા, પંડિત-ભોળા સૌનાં મુખ એક જ રંગનાં — અને પ્રભુ તથા ભક્ત વચ્ચે પણ ખેલ કોઈ અંતર રહેવા દેતો નથી. આ તો કૃપાનું પ્રત્યક્ષ દર્શન: સકળ સૃષ્ટિના સ્વામી પોતાના પ્રેમીજનોના હાથે રંગાવા દે છે — અને સામે એમને પણ રંગે છે.

હિંડોળાનો પોતાનો ભાવ છે. દોલ ત્યારે જ ઝૂલે જ્યારે કોઈ ઝુલાવે — એટલે વૈષ્ણવ હળવે હાથે હિંડોળો ઝુલાવે છે, અને સેવા ખેલ જેવી હળવી અને આનંદમય બની જાય છે. ફૂલોની વચ્ચે ઝૂલતા ઠાકોરજી પોતાના જનને આનંદ દ્વારા જ સેવા કરવા દે છે. વૈષ્ણવ માટે ધુળેટી એટલે માત્ર રજાનો દિવસ નહિ — એ દિવસ છે જ્યારે હૃદયને કશું જ પાછું રાખવાનું નથી. ગાઓ, ખેલો, હસો, તરબોળ થાઓ — અને જાણો કે પ્રભુના ખેલમાં તમને અડેલો રંગ ખુદ પ્રેમ છે, અને એ કદી ઊતરતો નથી.