ગુરુ પૂર્ણિમા

અષાઢી પૂનમ એટલે ગુરુ પૂર્ણિમા — જેને વ્યાસ પૂર્ણિમા પણ કહે છે, કારણ કે આ દિવસ મહર્ષિ વેદવ્યાસના પ્રાગટ્યનો છે. એ મહર્ષિ જેમણે એક વેદના ચાર વિભાગ કર્યા, બ્રહ્મસૂત્રો અને મહાભારત રચ્યાં અને જગતને શ્રીમદ્ ભાગવત આપ્યું. પ્રાચીન કાળથી આ પૂનમે ભારત ગુરુને નમે છે — 'ગુરુ' શબ્દનો અર્થ જ છે અંધકાર હરનાર.

પુષ્ટિમાર્ગમાં આ દિવસની મીઠાશ વિશેષ છે. સંપ્રદાયના મૂળપુરુષ છે શ્રીવલ્લભાચાર્ય મહાપ્રભુજી, અને ગુરુપદ એમના વંશમાં ચાલે છે — શ્રીગુસાંઈજીના વંશજ ગોસ્વામી બાલકો — જેમના હસ્તે વૈષ્ણવને નામનિવેદન અને બ્રહ્મસંબંધ મળે છે. ગુરુ પૂર્ણિમાએ વૈષ્ણવો પોતાના ગુરુદેવનાં ચરણોમાં વંદન કરે છે, ભેટ ધરે છે અને આશીર્વાદ પામે છે; હવેલીઓ અને બેઠકોમાં દિવસ કીર્તન અને કૃતજ્ઞતામાં વીતે છે — એ આખી પરંપરા પ્રત્યે, જે શ્રીમહાપ્રભુજીના સમયથી આજ સુધી માર્ગને આપણા સુધી લઈ આવી છે.

પુષ્ટિમાર્ગમાં બધું જ ગુરુના હાથે શરૂ થાય છે. બ્રહ્મસંબંધ — જે દીક્ષાથી જીવ શ્રીકૃષ્ણને સમર્પિત થઈ સાચે જ 'એમનો' બને છે — તે ગુરુ જ આપે છે; એટલે ગુરુ વિના સેવામાં પ્રવેશ નથી, માર્ગ જ નથી. શ્રીમહાપ્રભુજી પોતે સંપ્રદાયના જગદ્ગુરુ છે: ગોકુળમાં શ્રીઠાકોરજી પાસેથી બ્રહ્મસંબંધ મંત્ર એમણે જ ઝીલ્યો અને સામાન્ય ગૃહસ્થ માટે કૃપામાર્ગ ખોલ્યો. એમના ગ્રંથો વ્યાસજીના પાયા પર ઊભા છે — અણુભાષ્ય બ્રહ્મસૂત્રનું ભાષ્ય છે, શ્રીસુબોધિનીજી શ્રીમદ્ ભાગવતનાં દ્વાર ખોલે છે — એટલે વૈષ્ણવ જ્યારે વેદવ્યાસને અને વલ્લભકુળને વંદે છે ત્યારે એક જ અખંડ કૃપાપ્રવાહનો આભાર માને છે.

ગુરુ પૂર્ણિમા ઉત્સવ કરતાં વધુ તો પ્રેમથી સ્વીકારેલું ઋણ છે: આપણે જે સેવા કરીએ, જે સ્વરૂપની ઝાંખી કરીએ, જે કીર્તન હોઠે રમે — બધું કોઈકના હાથે આપણા સુધી પહોંચ્યું છે. આ દિવસ વૈષ્ણવને સમર્પણ તાજું કરવા, ગુરુનાં વચન સંભારવા અને આવતું વર્ષ ગુરુની આંગળી જરા વધુ ઝાલીને ચાલવા નિમંત્રે છે.