જન્માષ્ટમી

શ્રાવણ વદ આઠમની મધરાતે, રોહિણી નક્ષત્રમાં, શ્રીકૃષ્ણનું પ્રાગટ્ય થયું — એ જ જન્માષ્ટમી. કથા તો ભક્તિજગતની સૌથી વહાલી છે: કંસના ત્રાસે કણસતી મથુરા; કારાગારમાં દેવકીજી-વસુદેવજી; સાત સંતાન ગુમાવ્યાં; અને પછી તોફાની રાતના ઘનઘોર અંધારે આઠમા સ્વરૂપે સ્વયં પ્રભુ પ્રગટ્યા — બેડીઓ ખૂલી ગઈ, દરવાજા ઊઘડી ગયા, અને વસુદેવજી નવજાત લાલાને માથે મૂકી ઘૂઘવતાં શ્રીયમુનાજી પાર કરી ગોકુળ પહોંચ્યા — નંદબાબા અને યશોદાજીના ઘરે, જ્યાં લાડકોડમાં લાલો ઊછરવાનો હતો.

પુષ્ટિમાર્ગની હવેલીઓમાં આ દિવસ વ્રત અને જાગરણથી ઊજવાય છે. શ્રીઠાકોરજીને પંચામૃત સ્નાન થાય — દૂધ, દહીં, ઘી, મધ અને સાકર — પછી અભ્યંગ; શણગાર અને ભોગમાં સ્વાગતનો ભાવ હોય. મધરાત થતાં જન્મની આરતી ઊતરે, શંખ ગાજે, નાથદ્વારામાં તોપોની સલામી ગડગડે; પછી નવજાત લાલાને પલનામાં પોઢાડી ઝુલાવાય અને હવેલી જન્મનાં કીર્તનોથી ગુંજી ઊઠે.

પુષ્ટિમાર્ગીય વૈષ્ણવ માટે આ કોઈ પુરાણી ઘટનાનું સ્મરણ નથી — આ પ્રાગટ્ય છે, જે ભક્તને માટે આજે, અત્યારે, ભક્તના જ હૃદયમાં થાય છે. શ્રીમહાપ્રભુજીએ શીખવ્યું કે શ્રીકૃષ્ણ પૂર્ણ પુરુષોત્તમ છે, અને એ પ્રગટે છે કોઈ ભવિષ્યવાણી પૂરી કરવા નહીં પણ કેવળ પ્રેમથી — પોતાના ભક્તોને પોતાનો આનંદ આપવા. એટલે વૈષ્ણવ માત્ર ઉજવણી નથી કરતો; વૈષ્ણવ રાહ જુએ છે — દિવસભર વ્રત, રાતભર કીર્તન — જેમ વ્રજ રાહ જોતું હતું, જાણ્યા વિના કે કોની.

અને જન્મમાં જ માર્ગનો આખો બોધ છે: પ્રભુએ શિશુરૂપે આવવાનું પસંદ કર્યું — સાવ પરવશ — જેથી પ્રેમ એમની સેવા કરી શકે. વિજેતા બનીને આવી શકત; આવ્યા યશોદાજીના ખોળાના ઓશિયાળા બાળક બનીને. આ જ પુષ્ટિ છે — કૃપા જે પોતાને આપણા હાથમાં સોંપી દે છે. મધરાતે પલનું ઝૂલે અને 'નંદ કે ઘર આનંદ ભયો' ગુંજે ત્યારે દરેક વૈષ્ણવનું ઘર ગોકુળ બની જાય છે, દરેક હૃદય પારણું, અને વર્ષનું સૌથી ઊંડું સત્ય તાજું થાય છે: સૌના સ્વામી નાના થઈને જન્મે છે — જેથી આપણે એમને વહાલ કરી શકીએ.