કામિકા એકાદશી

દેવપોઢી અગિયારસ પછીની વદ પક્ષની અગિયારસ એટલે કામિકા એકાદશી — અષાઢ વદ અગિયારસ. ચાતુર્માસમાં આવતી આ પહેલી એકાદશી છે; પ્રભુ યોગનિદ્રામાં પોઢ્યા હોય એ પવિત્ર ગાળાના આરંભની અગિયારસ. એનું માહાત્મ્ય બ્રહ્માજીએ નારદજીને અને શ્રીકૃષ્ણે યુધિષ્ઠિરને કહ્યું છે.

કથા હૃદય હલાવે એવી છે: એક જમીનદારે ક્રોધમાં આવી ઝઘડામાં એક બ્રાહ્મણ પર હાથ ઉપાડ્યો અને બ્રાહ્મણ મૃત્યુ પામ્યો. પસ્તાવો થયો, પ્રાયશ્ચિત્ત કરવા ગયો, પણ પંડિતોએ કહ્યું — આ પાપનું નિવારણ કોઈ યજ્ઞથી થાય એમ નથી. ત્યારે એક ઋષિએ કામિકા એકાદશીનું વ્રત બતાવ્યું. સાચા હૈયે વ્રત કરી એ શ્રીહરિની મૂર્તિ પાસે સૂતો, અને પ્રભુએ પ્રગટ થઈ એને ક્ષમા આપી, પાપમુક્ત કર્યો.

આ અગિયારસનું વિશેષ ગૌરવ તુલસીજી છે: આ દિવસે શ્રીહરિને ધરેલું એક તુલસીપત્ર હીરા-મોતી અને સોના કરતાં પ્રભુને વધુ વહાલું છે. શંખ-ચક્ર-ગદા-પદ્મધારી પ્રભુનું પૂજન, દીપદાન અને જાગરણનું ફળ વાજપેય યજ્ઞ અને સર્વ તીર્થસ્નાન જેટલું કહ્યું છે.

કામિકા એ કૃપાની અગિયારસ છે — જ્યાં કર્મકાંડના બધા દરવાજા બંધ થઈ જાય ત્યાં પણ પ્રભુની ક્ષમા પહોંચે છે. જમીનદારના પાપનું કોઈ પ્રાયશ્ચિત્ત શાસ્ત્રમાં બચ્યું નહોતું, છતાં સાચા હૈયે કરેલા વ્રતથી પ્રભુ રીઝ્યા. પુષ્ટિમાર્ગનો આ જ તો મર્મ છે: આપણું સાધન નહિ, પ્રભુની કૃપા જ શુદ્ધ કરે છે. વ્રત એટલે સોદો નહિ — ખાલી હાથે, ખુલ્લા હૈયે પ્રભુ સામે ઊભા રહેવું.

વૈષ્ણવ માટે આ દિવસની સૌથી મીઠી સેવા તુલસીજીની છે. ઘરઆંગણે તુલસીક્યારો સીંચવો, જતન કરવું અને શ્રીઠાકોરજીને તુલસીપત્ર ધરવું — એ ભાવ સાથે કે આ નાનકડી ભેટ ભંડાર કરતાં ભારે છે. ચાતુર્માસના આરંભે, વરસાદ ધરતીને ધુએ છે ત્યારે કામિકા ભીતરની ધરતી ધુએ છે: કથાનું મૂળ પાપ ક્રોધ હતું, તો આ દિવસે કાઢવાનું ઘાસ પણ ક્રોધ જ. વ્રત રાખો, પ્રભુ સમક્ષ ઘીનો દીવો કરો, સાંજ પ્રભુ પાસે વિતાવો — અને કામિકા નામ સાર્થક કરે એવી એક જ કામના રાખો: પ્રભુ રાજી થાય.