શ્રી મહાપ્રભુજી પ્રાગટ્ય ઉત્સવ

પુષ્ટિમાર્ગના પ્રણેતા, જગદ્ગુરુ શ્રીમદ્ વલ્લભાચાર્યજી — આપણા શ્રી મહાપ્રભુજી — ના પ્રાગટ્યનો આ મહામંગલ દિવસ. સંવત ૧૫૩૫ (ઈ.સ. ૧૪૭૯)માં, ચૈત્ર વદ અગિયારસ — વરૂથિની એકાદશી (ઉત્તર ભારતીય ગણતરીએ વૈશાખ કૃષ્ણ એકાદશી) — ના પુણ્ય દિવસે છત્તીસગઢના ચંપારણ્યના વનમાં પ્રભુ પ્રગટ્યા. પિતા શ્રી લક્ષ્મણ ભટ્ટજી અને માતા ઇલ્લમાગારુજી કાશીમાં ઉપદ્રવ થતાં વતન તરફ જઈ રહ્યાં હતાં, ત્યારે માર્ગમાં શમીવૃક્ષ નીચે સમય પહેલાં બાળકનું પ્રાગટ્ય થયું. બાળક નિશ્ચેષ્ટ જણાતાં દુઃખી માતા-પિતાએ તેને વસ્ત્રમાં વીંટાળી વૃક્ષની બખોલમાં પધરાવ્યું.

રાત્રે દિવ્ય સંકેત મળ્યો કે પુત્ર જીવે છે; પાછાં ફર્યાં તો અગ્નિકુંડની વચ્ચે બાળક સુરક્ષિત અને તેજોમય રમી રહ્યું હતું, અને માતા માટે અગ્નિએ પોતે માર્ગ કરી આપ્યો. તેથી જ શ્રી મહાપ્રભુજી વૈશ્વાનરાવતાર — અગ્નિસ્વરૂપ — અને શ્રીકૃષ્ણના મુખાવતાર મનાય છે. આગળ જતાં તેમણે શુદ્ધાદ્વૈત સિદ્ધાંત આપ્યો, ગોકુળમાં શ્રીઠાકોરજી પાસેથી બ્રહ્મસંબંધ મંત્ર પામ્યા, ત્રણ વાર પગપાળા પૃથ્વીની પરિક્રમા કરી અને ૮૪ બેઠકજી પર શ્રીમદ્ ભાગવતનું પારાયણ કર્યું.

શ્રી મહાપ્રભુજી ન પ્રગટ્યા હોત તો પુષ્ટિમાર્ગ ન હોત — ન બ્રહ્મસંબંધ, ન સેવા, ન 'શ્રીકૃષ્ણઃ શરણં મમ'નું બળ. એટલે વૈષ્ણવ માટે આ આખા વર્ષનો સૌથી વહાલો ઉત્સવ છે. મહાપ્રભુજીએ શીખવ્યું કે પ્રભુ તપથી, પુણ્યથી કે પાંડિત્યથી નહિ, કેવળ પુષ્ટિ — નિષ્કારણ કૃપા — થી મળે છે; જીવે તો બસ સમર્પણ કરવાનું છે. દીન જીવોના ઉદ્ધારની ચિંતા હૈયે લઈને પ્રભુ સમક્ષ ઊભેલા આચાર્યને શ્રીઠાકોરજીએ પોતે બ્રહ્મસંબંધ આપ્યો — એ કૃપાનું દ્વાર આજે પણ દરેક વૈષ્ણવ માટે ખુલ્લું છે.

પ્રાગટ્ય દિને હવેલીઓ અને બેઠકજીમાં ઉત્સવની ધામધૂમ હોય: પંચામૃત સ્નાન, વધાઈનાં કીર્તન, ષોડશ ગ્રંથ અને સુબોધિનીજીનું પારાયણ, અને સાથે વરૂથિની એકાદશીનું વ્રત. ચંપારણ્યના અગ્નિકુંડને યાદ કરીને વૈષ્ણવ સમજે છે કે પોતાની સેવાની જ્યોત ત્યાં જ પ્રગટી હતી. આ દિવસ કૃતજ્ઞતાનો છે અને પુનઃસમર્પણનો પણ: મહાપ્રભુજીએ બતાવેલા ભાવથી ઠાકોરજીની સેવા કરીએ અને કૃપામાર્ગને શોભે એવું વૈષ્ણવ જીવન જીવીએ — એ જ મહાપ્રભુજીને સાચી વધાઈ.