મહા શિવરાત્રી

મહા શિવરાત્રી — 'શિવજીની મહાન રાત્રિ' — મહા વદ ચૌદશે, અમાસની આગલી રાતે આવે છે. હિંદુ વર્ષની સૌથી પવિત્ર રાત્રિઓમાં એની ગણના છે: ભક્તો દિવસભર ઉપવાસ રાખે છે, રાતભર જાગરણ કરે છે, અને બીલીપત્ર, જળાભિષેક તથા નામસ્મરણથી શિવજીની ઉપાસના કરે છે. પરંપરાઓ આ રાતને શિવ-પાર્વતીના વિવાહની રાત તરીકે, તો ક્યાંક શિવના તાંડવની રાત તરીકે સંભારે છે — એક એવી રાત જ્યારે એમની કૃપા વિશેષ સમીપ મનાય છે.

શિયાળાના અંતે આવતું આ પર્વ પુષ્ટિમાર્ગની હોળી-ઋતુની વચ્ચે આવે છે — વસંત પંચમીની પહેલી ગુલાલ અને ફાગણના પૂરબહાર ખેલની વચ્ચે — અને વૈષ્ણવ પંચાંગ એની આદરપૂર્વક નોંધ લે છે. વ્રજને તો શિવજી વહાલા છે: વૃંદાવનમાં એ ગોપેશ્વર મહાદેવ રૂપે પૂજાય છે — રાસનાં દર્શન માટે ગોપીનું રૂપ ધરીને આવેલા — અને વ્રજવાસીઓ એમને લીલાભૂમિના પ્રેમાળ ક્ષેત્રપાલ તરીકે સન્માને છે.

વૈષ્ણવ માટે આ રાત્રિનું સૌંદર્ય શિવજી પોતે જે છે એમાં છે. શ્રીમદ્ ભાગવત કહે છે — 'વૈષ્ણવાનાં યથા શમ્ભુઃ' — વૈષ્ણવોમાં શંભુ સૌથી મોટા. કૈલાસના સ્વામી, ભસ્મ ધારણ કરનારા, જેમને કશાની જરૂર નથી — એ પોતે રાત-દિવસ શ્રીકૃષ્ણના નામ-સ્મરણ અને ધ્યાનમાં લીન રહે છે. ગોપેશ્વર મહાદેવની કથામાં એ જ મીઠાશ છે: રાસનાં દર્શનની ઝંખનાથી શિવજીએ ગોપીનું રૂપ સ્વીકાર્યું — મોટાઈ પ્રેમ આગળ આનંદથી નમી.

પુષ્ટિમાર્ગ અનન્ય સેવાનો માર્ગ છે — વૈષ્ણવનું હૃદય, સેવા અને નિરોધ સર્વ શ્રીકૃષ્ણ, શ્રીનાથજીનાં જ. એટલે મહાશિવરાત્રીએ પુષ્ટિમાર્ગીય ભાવ વહેંચાયેલી ઉપાસનાનો નહિ, પણ આદરભર્યા દર્શનનો છે: આપણે શિવજી સામે એમ જોઈએ જેમ સૌથી મોટા ભક્ત સામે જોવાય, અને એમની પાસેથી શીખીએ. એમની સાદગી, એમનો સંતોષ, હરિસ્મરણમાં એમની અખંડ લીનતા — આ ગુણો માટે દરેક વૈષ્ણવ પ્રાર્થના કરી શકે. રાત ધીમેથી બોધ આપે છે: જીવ જેટલો ઊંચે ચડે, એટલો પ્રભુ આગળ વધુ નમે.