નવ વિલાસ આરંભ

નવ વિલાસ એ પુષ્ટિમાર્ગની નવરાત્રિ પાળવાની રીત છે: વ્યાપક અર્થમાં દેવીને સમર્પિત વ્રત તરીકે નહીં, પણ વ્રજાંગનાઓ — નવ મુખ્ય સખીઓ — ના ઠાકોરજી સાથેના મિલનના મનોરથ તરીકે. આસો સુદ એકમથી નોમ સુધીના નવેય દિવસ ઠાકોરજી કોઈ એક ખાસ સખી સાથે, એની પોતાની લીલા-સ્થળીએ, લીલા કરે છે, ને એ સખીના વસ્ત્રનો રંગ અને ધરાતી સામગ્રી એ પ્રમાણે બદલાય છે.

સેવાની શરૂઆત અંકુર રોપણ અને ઘટ સ્થાપનથી થાય છે: પહેલા દિવસે દસ માટીના ઘડામાં જવ વવાય છે. નવેય દિવસ સચવાતો ને ઉછરતો એનો વિકાસ નવધા ભક્તિના ક્રમશઃ પાકવાના પ્રતીક તરીકે જોવાય છે.

પુષ્ટિમાર્ગની નવરાત્રિ વ્યાપક તહેવારમાંથી ઉછીની લીધેલી નથી, પણ પોતાની જ દૃષ્ટિથી સંપૂર્ણપણે ફરી વંચાયેલી છે: બીજે જ્યાં દેવીનું સન્માન કરાય એ નવ દિવસ અહીં કૃષ્ણ પ્રત્યેની સખીઓની પોતાની ભક્તિના નવ દિવસ બની જાય છે, દરેકનો પોતાનો રંગ, પોતાની લીલા, પોતાનું સ્થાન. આ સંપ્રદાય શેર થયેલા હિંદુ પંચાંગને કૃષ્ણ-ભક્તિની દૃષ્ટિથી કેટલી સંપૂર્ણતાથી ફરી ઘડે છે એનું એક શાંત પણ સચોટ ઉદાહરણ છે.

ઉછરતો જવ વૈષ્ણવને દિવસો પસાર થતાં ખરેખર જોવા જેવું કંઈક આપે છે: ભક્તિ પહેલા દિવસે જ પૂર્ણ છે એવો દાવો નથી, એ ઉછરે છે — બરાબર જેમ ઘડામાંના નાના અંકુર દેખીતી રીતે ઉછરે છે — ને નોમ સુધીમાં એ પરંપરા જેને પ્રેમ લક્ષણા ભક્તિ કહે છે એમાં પાકે છે. નવ વિલાસના પહેલા દિવસે વવાયેલું જ વિજયાદશમીએ ઉછરેલું ધરાય છે.