નૂતન વર્ષ

કારતક સુદ એકમ એટલે નૂતન વર્ષ — બેસતું વર્ષ. દિવાળીની રાત વીતી, નવો વિક્રમ સંવત બેઠો, અને ઘેર-ઘેર 'સાલ મુબારક'ના મીઠા સૂર. પણ પુષ્ટિમાર્ગમાં આ પહેલો દિવસ સામાન્ય નથી: આ જ દિવસ છે અન્નકૂટ અને ગોવર્ધન પૂજાનો — આખા વર્ષના સર્વોત્તમ ઉત્સવોમાંનો એક.

કથા તો સંપ્રદાયના મૂળમાં જ છે. વ્રજ ઇન્દ્રયાગની તૈયારી કરતું હતું ત્યારે શ્રીકૃષ્ણે સૌને સમજાવ્યા કે પૂજા તો શ્રીગિરિરાજજીની કરીએ — જે ગાયોને અને વ્રજવાસીઓને પોષે છે. ઇન્દ્રનો કોપ સાત દિવસની મુશળધાર વર્ષા બનીને તૂટ્યો, અને નાનકડા પ્રભુએ ડાબા હાથની ટચલી આંગળીએ ગોવર્ધન ધારણ કરી આખા વ્રજને છાયા આપી. એ જ ભાવે ઠાકોરજી સમક્ષ અન્નનો ડુંગર રચાય છે: ભાતનો ઊંચો કૂટ, આસપાસ સખડી, મીઠાઈ અને અગણિત વ્યંજનો. શ્રીનાથદ્વારામાં તો હજારો કિલો ભાતનો અન્નકૂટ સજાય છે અને દર્શન પછી પ્રસાદ હોંશે-હોંશે લૂંટાય છે — પ્રભુની સમૃદ્ધિ સૌના હાથ સુધી પહોંચે એ રીતે.

ગુજરાતી નવું વર્ષ અન્નકૂટથી બેસે છે — વૈષ્ણવ માટે આ એક જ સવારમાં આખા વર્ષની શીખ સમાયેલી છે: વર્ષની કોઈ પણ વાત પહેલાં — વેપાર, પ્રવાસ, સંકલ્પ — સૌથી પહેલાં દર્શન. નવા વર્ષે પહેલું મુખ જોવાનું તે પ્રભુનું; પહેલી રસોઈ થાય તે પ્રભુની. અને પહેલા દિવસ માટે ઉત્સવ પણ કયો? ગોવર્ધનલીલા — જે પુષ્ટિમાર્ગનું હૃદય છે, કેમ કે શ્રીનાથજી એ જ શ્રીગોવર્ધનનાથજી, ગિરિરાજ ધારણ કરનારા.

ભાવ છે ઓથનો: જેમ ગિરિરાજ વ્રજ અને વાવાઝોડા વચ્ચે ઊભા રહ્યા, તેમ પુષ્ટિ — પ્રભુની કૃપા — જીવ અને આવનારા વર્ષની સર્વ ઘટનાઓ વચ્ચે ઊભી રહે છે. અન્નકૂટ એ પ્રભુની ઉદારતાનો પ્રત્યુત્તર છે: આખું વર્ષ એ આપણને જમાડે છે, તો આ એક દિવસ વ્રજ એમને ડુંગર જમાડે. એમાં કૃતજ્ઞતા છે અને સંગ્રહ વિનાની સમૃદ્ધિ પણ — પ્રસાદ વહેંચાય છે, લૂંટાય છે, કેમ કે કૃપા સંઘરવાની નહિ, વહેંચવાની વસ્તુ છે. એટલે વૈષ્ણવના 'સાલ મુબારક'માં એક મૌન સંકલ્પ ગૂંથાયેલો છે: આ વર્ષનો દરેક હિસાબ, દરેક પ્રવાસ અને દરેક આનંદ શ્રીનાથજીની સેવામાં જ શરૂ થાય, ચાલે અને પૂરો થાય.