પુત્રદા પવિત્રા એકાદશી

શ્રાવણ સુદ અગિયારસનાં બે નામ, બે મહિમા. પુત્રદા એકાદશી તરીકે ભવિષ્ય પુરાણ કથા કહે છે: માહિષ્મતીનો રાજા મહીજિત — ધર્મી, સમૃદ્ધ, પણ નિઃસંતાન. લોમશ ઋષિએ ધ્યાનમાં જોયું કે પૂર્વજન્મમાં વેપારી હતો ત્યારે તરસી ગાય-વાછરડીને તળાવેથી હાંકી પોતે પહેલું પાણી પીધું હતું — એ પાપે સંતાનસુખ રોકાયું. ઉપાય બતાવ્યો: આ એકાદશીનું વ્રત. મંત્રીઓ અને પ્રજાએ સાથે વ્રત કરી બારસને દિવસે એનું આખું પુણ્ય રાજાને અર્પણ કર્યું, અને રાણીની ગોદ ભરાઈ — તેથી નામ પડ્યું પુત્રદા.

પણ પુષ્ટિમાર્ગ માટે તો આ પવિત્રા એકાદશી છે — માર્ગનું હૃદય. સંવત ૧૫૪૯ની આ રાત્રે, ગોકુળમાં શ્રીયમુનાજીના તટે, શ્રીનાથજીએ સ્વયં પ્રગટ થઈ શ્રીમહાપ્રભુ વલ્લભાચાર્યજીને બ્રહ્મસંબંધ મંત્ર આપ્યો; બીજે દિવસે દામોદરદાસ હરસાનીજીને પ્રથમ બ્રહ્મસંબંધ મળ્યું. પુષ્ટિમાર્ગની સ્થાપના આ જ અગિયારસે થઈ. ત્યારથી વૈષ્ણવો આ દિવસે શ્રીઠાકોરજીને સૂતરની પવિત્રા ધરાવે છે અને બારસે પોતાના ગુરુદેવને.

પુત્રદાની કથા શીખવે છે કે વ્રત પોતાના માટે જ નહિ, બીજા માટે પણ થાય. આખી પ્રજાએ એક જણની ખાલી ગોદ માટે વ્રત કર્યું, પોતાનું પુણ્ય એની ઝોળીમાં ઠાલવ્યું, અને પ્રભુએ સાંભળ્યું. આ ભાવે આ દિવસ કોઈકના અણકહ્યા દુઃખ માટે વ્રત રાખવાનો છે — કોઈ રાહ જોતા ઘરને પ્રભુ ભરી દે એવી પ્રાર્થનાનો.

પણ પુષ્ટિમાર્ગીય વૈષ્ણવ માટે તો આ અગિયારસ એટલે પ્રભુ સાથેના આપણા સંબંધનો જન્મદિવસ. બ્રહ્મસંબંધ એટલે સર્વ વસ્તુ, સર્વ ભાવ પહેલાં શ્રીકૃષ્ણને અર્પણ — અર્પણ થાય એ જ પવિત્ર બને. શ્રીઠાકોરજીને ધરાવેલી પવિત્રા મૂંગે મોઢે કહે છે: પ્રભુ, મને ફરી આપની સાથે બાંધો. આ દિવસ પોતાનું બ્રહ્મસંબંધ સ્મરવાનો છે, સમર્પણ તાજું કરવાનો છે, અને સામાન્ય જીવો માટે કૃપાનું દ્વાર ખોલનાર શ્રીમહાપ્રભુજીનો ઉપકાર માનવાનો છે. પુરાણ સંતાનનું ફળ કહે છે; માર્ગનો ઇતિહાસ એથી મોટું ફળ કહે છે — આ તિથિએ પ્રભુ સંબંધ સ્વીકારે છે. વ્રત રાખીને એટલું જ કહેવાનું: હું આપનો છું, ને મારું બધું આપનું થઈને જ પવિત્ર થાય.