ઋષિ પંચમી

ઋષિ પંચમી ભાદરવા સુદ પાંચમે આવે છે, ગણેશ ચતુર્થીના બીજા દિવસે, ને સપ્તર્ષિને સમર્પિત છે — એ સાત ઋષિઓ જેમને આખી હિંદુ પરંપરા શાસ્ત્ર અને આધ્યાત્મિક જ્ઞાનના મોટા ભાગના મૂળ સ્રોત તરીકે આદરે છે. પરંપરાગત રીતે આ શુદ્ધિનો દિવસ ગણાય છે: ખાસ ધ્યાનથી કરેલું સ્નાન, સાદું, ઘણી વાર એક જ ટંકનું ભોજન, ને વર્ષ દરમિયાન વિધિ-આચરણમાં રહી ગયેલી નાની ભૂલોને સભાનપણે સુધારવાનો પ્રયાસ.

પંચાંગમાં આ દિવસ ગણેશ ચતુર્થી અને નાગ પાંચમની નજીક આવે છે, ભાદરવા મહિનાની એ ટૂંકી હારમાળાનો ભાગ જે પછીથી એ જ મહિનામાં રાધાષ્ટમી તરફ દોરી જાય છે.

સપ્તર્ષિ, સાચા અર્થમાં, એ કારણ છે કે કોઈ પણ શાસ્ત્ર વૈષ્ણવ સુધી પહોંચે જ છે: પેઢી દર પેઢી પરંપરા, પ્રસારણ અને સ્મરણ એ ઋષિઓની આગવી ભેટ છે — એ જ ભેટ જેના પર પુષ્ટિમાર્ગ પોતે શ્રી મહાપ્રભુજીના ઉપદેશને અખંડ આગળ લઈ જવા માટે નિર્ભર છે. ઋષિઓ પ્રત્યેની કૃતજ્ઞતાનો દિવસ પ્રભુને પોતાને સન્માનતા દિવસોની પડખે સ્વાભાવિક રીતે બંધબેસે છે.

વૈષ્ણવ માટે નાની ભૂલો શાંતિથી સુધારવા પરનો આ દિવસનો પરંપરાગત ભાર પોતાની રીતે એક ઉપયોગી, નમ્ર બનાવતી પ્રથા છે: કોઈ મોટું વ્રત નહીં, પણ પોતાના આચરણની પ્રામાણિક, સાદી સફાઈ — એ જ કાળજીના ભાવમાં, જે સેવા પોતે રોજ માગે છે.