વાઘ બારસ

વાઘ બારસ (ગોવત્સ દ્વાદશી) આસો વદ બારસના દિવસે આવે છે, ધનતેરસના આગલા દિવસે, અને પાંચ દિવસના દિવાળી પર્વની શરૂઆત કરે છે. "વાઘ" શબ્દ "વસુ" (ગાય) નું અપભ્રંશ છે, ને આ દિવસ ગાય અને એના વાછરડાને સમર્પિત છે: ઘરોમાં પરંપરાગત રીતે ઘર અને દુકાનની સફાઈ કરવામાં આવે છે, અને ગાયને ખાસ ખોરાક તથા ઘણી જગ્યાએ ગાય-વાછરડાની પૂજા સાથે સન્માનવામાં આવે છે.

આ દિવસ આખા દિવાળી પર્વના મુખ્ય દિવસોમાંનો નથી, પણ એનું બારણું છે — અને એ જ એની ભૂમિકા છે: ધનતેરસથી ભાઈ બીજ સુધીના પાંચેય દિવસનો પાયો વાઘ બારસે નખાય છે.

શ્રીકૃષ્ણના જીવનમાં ગાયનું સ્થાન આ દિવસને પુષ્ટિમાર્ગી ભાર આપે છે: કૃષ્ણ વ્રજની ગાયો અને ગોવાળો વચ્ચે ઊછર્યા, ને શ્રીનાથજી પોતે ગોવર્ધનધારી છે — એ જ ગિરિરાજને ઊંચકનાર, જેણે એ ગાયોને આશરો આપ્યો હતો. તહેવારોની ઋતુ ખૂલે ત્યારે ગાયનું સન્માન કરવું એટલે કૃષ્ણ ખરેખર જે જગતમાં જીવ્યા એનું સન્માન કરવું, ને એમાંથી વહેતી સેવાનું — શ્રીનાથજીની પોતાની ગૌશાળા, અને એ હકીકત કે પુષ્ટિમાર્ગની સેવા કોઈ કલ્પના પર નહીં, ગોપાલક જીવન પર રચાયેલી છે.

વૈષ્ણવ માટે વાઘ બારસ શરૂઆત કરવાનો સારો દિવસ છે — બરાબર જેમ ઘર સફાઈથી શરૂ કરે છે એમ: આવનારા સેવાભર્યા દિવસો માટે, બહારથી અને અંદરથી બંને રીતે, જગ્યા કરી આપવી.