રમા એકાદશી

રમા એકાદશી આસો વદ અગિયારસે આવે — દિવાળી પહેલાંની છેલ્લી એકાદશી, દીપોત્સવથી માત્ર ચાર દિવસ પહેલાં. 'રમા' એ શ્રીલક્ષ્મીજીનું પ્રિય નામ છે — જે પખવાડિયું દીપોત્સવમાં પૂરું થાય તેને શોભે તેવું નામ.

કથા: મુચુકુંદ નામે વિષ્ણુભક્ત રાજા, જેના રાજ્યમાં એકાદશી સૌ પાળે. તેની પુત્રી ચંદ્રભાગા આઠ વર્ષની ઉંમરથી પ્રેમપૂર્વક એકાદશી કરતી. જમાઈ શોભન રમા એકાદશીએ સાસરે આવ્યા; શરીર દુર્બળ છતાં વ્રત લીધું — અને રાત વીતતાં દેહ છૂટી ગયો. પણ વ્રતના પ્રભાવે તેમને મંદરાચળ પર્વત પર દેવપુર નામની ઝળહળતી નગરી મળી. નગરી અસ્થિર હતી — એક જ, અધૂરા મને કરેલા વ્રતની કમાણી હતી ને! ચંદ્રભાગા પતિ પાસે પહોંચી ત્યારે તેણે પોતાની જીવનભરની એકાદશીઓનું પુણ્ય અર્પણ કર્યું — અને એ પુણ્યથી નગરી શાશ્વત બની.

દુર્બળતાથી કરેલું વ્રત પણ ફળ્યું; પ્રેમથી કરેલું વ્રત એવું ફળ્યું કે બીજાને આપી શકાયું.

રમા એકાદશીની કથા જે વાત કહે છે તે ભાગ્યે જ બીજી કોઈ કથા આટલી સ્પષ્ટ કહે છે: ભક્તિ વહેંચી શકાય છે. શોભનનું એક, અશક્તિ વચ્ચે કરેલું વ્રત પણ એળે ન ગયું — પ્રભુ તો પોતાના તરફ ભરેલું લથડતું પગલું પણ ગણે છે. અને ચંદ્રભાગાનાં વર્ષોનાં મૂક, પ્રેમભર્યાં વ્રત એવી મૂડી બન્યાં કે બીજા માટે ઠાલવી શકાઈ. વૈષ્ણવના ઘરમાં સેવા આમ જ ચાલે છે — એકની નિષ્ઠા આખા કુટુંબને ટકાવે.

દિવાળીના ઉંબરે આવતી આ એકાદશી હૃદયની સાફસૂફીનો દિવસ છે. ઘર ધોળાય છે, દીવા તૈયાર થાય છે — વૈષ્ણવ આ ઉપવાસ તેની અંદરની જોડ રૂપે રાખે: સ્મરણ અને શ્રીનાથજીની સેવામાં ગાળેલો દિવસ, જે અન્નકૂટના વૈભવ અને નૂતન વર્ષ પહેલાં ચિત્તને ચોખ્ખું કરી આપે. માગવાનું ફળ શોભનની નગરી નહિ — ચંદ્રભાગા પાસે જે હતું તે: સ્થિરતા. મહિને બે એકાદશીએ સચવાતો, ધીરે ધીરે એવો પાકતો પ્રેમ કે બીજાનેય ટેકો આપી શકે.