શરદ પૂર્ણિમા

આસો સુદ પૂનમ — શરદ ઋતુની પૂર્ણિમા — એટલે મહારાસની રાત, પુષ્ટિમાર્ગના મહાઉત્સવોમાંનો એક. ભાગવતના રાસપંચાધ્યાયીની આ કથા છે: શરદની રાત એના પૂર્ણ સૌંદર્યે ખીલેલી જોઈને શ્રીકૃષ્ણે વેણુનાદ કર્યો, અને વ્રજની ગોપીઓ બધું છોડીને — ઘર, કામ, લાજ, ભય — વનમાં પ્રભુ પાસે દોડી આવી. યમુનાને કાંઠે, પૂનમના અજવાળે રાસમંડળ રચાયું, અને પ્રભુએ પોતાનાં એટલાં સ્વરૂપ ધર્યાં કે દરેક ગોપીને પોતાની પડખે જ પોતાના શ્રીકૃષ્ણ નૃત્ય કરતા મળ્યા. પરંપરા કહે છે કે આગલી રાતે — ચૌદશે — ગુપ્ત મહારાસ થાય છે, અને પૂનમનો રાસ પ્રગટ છે.

હવેલી સેવામાં આ ઉત્સવ શ્વેત રંગે ઊજવાય છે: ઠાકોરજીને જરી ભરેલાં શ્વેત વસ્ત્ર ધરાય, હીરાનો શણગાર થાય, ચાંદની પડે એ સ્થળ શ્વેત વસ્ત્રોથી સજાવાય; શણગાર આખો દિવસ બદલાતો નથી, રાસનાં કીર્તન ગવાય છે, અને શરદના ચંદ્રની ચાંદનીમાં મૂકેલી ખીર કે દૂધ-પૌંઆ પ્રભુને ધરાય છે — કહેવાય છે કે આ રાતે ચંદ્ર અમૃત વરસાવે છે.

મહારાસ એટલે પ્રેમનો મુગટ. એમાં પૂર્ણ પુરુષોત્તમ પ્રભુ, પોતાને સંપૂર્ણ સમર્પિત થયેલાં જનોને પોતાનું સર્વસ્વ આપી દે છે. વેણુનાદ સાંભળતાં જ બધું મૂકીને દોડી આવેલી ગોપીઓ એટલે સાક્ષાત્ પુષ્ટિ ભક્તિ — એવો પ્રેમ જે ગણતરી નથી કરતો, વાર નથી લગાડતો, પાછળ વળીને નથી જોતો. પુષ્ટિમાર્ગ આ રાતને આખા વર્ષની ઝંખનાના ફળ રૂપે સાચવે છે: રાધાષ્ટમી બીજ છે, અને શરદ પૂનમ એનું પૂર્ણ પુષ્પ.

વૈષ્ણવ માટે રાસ અનુકરણ કરવાનું નૃત્ય નથી, વિશ્વાસ કરવાનું સત્ય છે: શ્રીકૃષ્ણ કોઈ દૂરના દેવ નથી કે જેમની પાસે માત્ર માગણી કરવાની હોય — એ તો પ્રિયતમ છે, જે પોતાનાં જન માટે અનેક સ્વરૂપ ધરે છે, જેથી એમની પાસે આવેલો કોઈ ભક્ત કદી રાસમંડળની બહાર ઊભો ન રહી જાય. ઘણા વૈષ્ણવો આ રાતે કીર્તન સાથે જાગરણ કરે છે — અને ચંદ્રના અમૃતને પ્રભુની કૃપાની જ છબી ગણે છે: છૂટે હાથે વરસતી, અને જે પાત્ર એની નીચે ખુલ્લું મુકાય એને મીઠું કરતી.